Giriş: İmam Nikahının Önemi ve Anlamı
İmam nikahı, İslam dinine göre bir erkek ile kadının evlilik bağını Allah’ın huzurunda resmiyete döken dinî bir akittir. Halk arasında “dini nikah” olarak da bilinen bu merasim, çiftin hem dünyevi hem de uhrevi bir birliktelik kurduklarını simgeler. Türkiye’de resmi nikahın yanında tamamlayıcı bir rol üstlenen imam nikahı, Müslüman çiftler için manevi değeri yüksek bir sünnettir.
İmam Nikahının Dinî ve Hukuki Boyutu
Öncelikle şunu netleştirmek gerekir: Türkiye’de geçerli olan tek evlilik resmi nikahla kurulur. İmam nikahı, resmi nikah olmaksızın hukuki hiçbir geçerliliğe sahip değildir. Din İşleri Yüksek Kurulu’nun da belirttiği gibi, resmi nikahın ardından yapılan dini tören, çiftin yuvasını dinî açıdan da bereketlendirmek ve topluma duyurmak amacını taşır.
İmam Nikahının Şartları (Nikâhın Sıhhat Şartları)
İslam fıkhına göre bir nikahın sahih (geçerli) olması için gerekli şartlar şunlardır:
1. Tarafların Ehliyeti
- Müslüman Olmak: Nikah kıyılacak çiftlerin her ikisinin de Müslüman olması esastır. Müslüman bir kadının gayrimüslim bir erkekle evlenmesi kesinlikle haramdır. Müslüman bir erkeğin Ehl-i Kitap (Yahudi veya Hristiyan) bir kadınla evlenmesi teknik olarak caiz görülse de, birçok alim bunu günümüz şartlarında uygun görmemekte ve tahrimen mekruh saymaktadır.
- Akıl ve Buluğ: Tarafların akıl sağlığı yerinde ve ergenlik (bülûğ) çağına ermiş olması gerekir.
- Rıza: Evlenecek kadın ve erkeğin evliliğe özgür iradeleriyle, zorlama olmadan rıza göstermeleri şarttır.
2. Veli ve İzin Şartı
Hanefi mezhebine göre, akıl baliğ olan (ergen) bekâr bir kadın kendi rızasıyla velisinden habersiz evlenebilir. Ancak diğer üç mezhebe (Şafii, Maliki, Hanbeli) göre ve daha ihtiyatlı olan görüşe göre, kadının velisinin (babası veya onun yokluğunda diğer velilerin) izni şarttır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Velisiz nikâh olmaz” buyurmuştur. Veli, kızı dinen denk olmayan (küfv) biriyle evlendirmekte diretirse, durum hakime (günümüzde din görevlisine veya müftülüğe) intikal ettirilebilir.
3. Şahit Şartı
Nikahın duyurulması ve ispatı için şahitler hayati önem taşır. En az iki Müslüman erkeğin veya bir erkek ile iki Müslüman kadının şahitliği gerekir. Şahitlerin akıllı, baliğ ve nikahı anlayacak durumda olması şarttır. Çocukların ve delilerin şahitliği geçerli değildir.
4. Mehrin Belirlenmesi
Mehir, erkeğin evlilik akdi sırasında kadına vermeyi taahhüt ettiği mal veya paradır. Farz değil, vaciptir. Nikahın sıhhati için mehir konuşulmasa bile nikah geçerlidir, ancak mehir vermek erkeğin dinî sorumluluğudur. Mehir iki türlüdür:
- Mehr-i Muaccel (Peşin Mehir): Nikah sırasında veya hemen sonra verilmesi gereken kısım.
- Mehr-i Müeccel (Veresiye/Beklenen Mehir): Boşanma veya erkeğin vefatı gibi bir durumda ödenmesi gereken kısım.
5. Evlilik Engelinin Bulunmaması
Taraflar arasında dinen evlenmelerine mani olacak bir durum olmamalıdır. Bu engeller süt haramlığı, sürekli veya geçici akrabalık (nesep) haramlığı gibi sebeplerle olabilir. (Nisa Suresi, 23. ayet)
İmam Nikahı Nasıl Kıyılır? Adım Adım Süreç
1. Hazırlık Aşaması
- Resmi Nikah: Öncelikle belediyeden resmi nikah işleminin tamamlanmış olması gerekir.
- İmam/ Nikahı Kıyacak Kişi: Bir cami imamına veya dini nikah kıyma yetkisi olan güvenilir bir din görevlisine/din alimine başvurulur.
- Şahitler: Yukarıda belirtilen şartlara uygun en az iki şahit temin edilir.
- Mehir: Çiftler mehrin miktar ve türü konusunda anlaşırlar.
- Yer ve Zaman: Nikah için uygun bir mekan (ev, cami, düğün salonu vb.) ve zaman belirlenir.
2. Nikah Merasimi ve Okunan Dualar
Nikahı kıyacak kişi (genellikle imam) süreci şu şekilde yönetir:
a) Başlangıç ve Niyet:
İmam, besmele ve hamd ile başlar. “Nikah sünnettir” mealindeki hadisi zikreder ve Nûr Suresi’nin 32. ayetini (“Aranızdaki bekârları, kölelerinizden ve cariyelerinizden durumu uygun olanları evlendirin…”) okuyabilir.
b) İcap ve Kabul (Evlenme Beyanı):
Bu, nikah akdinin kalbidir. Geleneksel uygulamada:
- İmam önce gelinin velisine (veya bizzat geline) dönerek şu soruyu sorar: “Allah’ın emri, Peygamber’in kavli ve hazır olan Müslümanların şahitliği ile, belirlenen mehr-i müeccel ve mehr-i muaccel karşılığında, Hasan oğlu Ali’yi koca olarak kabul ettin mi?”
- Gelin veya velisi: “Evet, kabul ettim” der.
- Ardından imam damada aynı şekilde sorar: “…Ahmet kızı Fatma’yı, belirlenen mehir karşılığında hanım olarak kabul ettin mi?”
- Damat: “Evet, kabul ettim” der.
Bu soru-cevap genellikle üç defa tekrarlanır ve her iki tarafın da rızası kesin bir dille alınır. Şahitler bu diyaloğu duymalıdır.
c) Nikah Duası (Gelin-Damat Duası):
Akdin tamamlanmasının ardından imam, çift ve orada bulunanlar hep birlikte ellerini açarak geleneksel nikah duasını okurlar. Bu dua, kaynaklarda geçen ve Peygamber Efendimiz (s.a.v.)’in de okuduğu rivayet edilen şu duadır:
Arapça Okunuşu (Özet):
“Allahümmec’al hâzel akde meymûnen mubâreken vec’al beyne-hümâ ülfeten ve mehabbeten ve karârâ ve lâ tec’al beyne-hümâ nefreten ve fitneten ve firârâ. Allahümme ellif beynehümâ kemâ ellefte beyne Âdeme ve Havvâ. Ve kemâ ellefte beyne Muhammedin ve Hadîce, ve Alî ile Fâtıma. Allahümme a’tı lehümâ… Rabbenâ heb lenâ min ezvâcinâ ve zürriyyâtinâ kurrete a’yünin vec’alnâ lil-müttekîne imâmâ…”
Türkçe Anlamı:
“Allah’ım! Bu nikah akdini mübarek ve uğurlu kıl. Aralarında sevgi, ülfet ve kalıcı bir beraberlik var eyle. Aralarına nefret, fitne ve ayrılık sokma. Allah’ım! Onların aralarını, Adem ile Havva’nın, Muhammed (s.a.v.) ile Hatice’nin, Ali ile Fatıma’nın aralarını birleştirdiğin gibi birleştir. Onlara salih evlatlar, uzun ömür ve bol rızık ihsan eyle… Ey Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve zürriyetimizden göz aydınlığı ver. Bizi takva sahiplerine önder eyle…”
d) Tebrikler ve Sonuç:
Duanın ardından “Nikahınızı kıydım” ilanı yapılır, Fatiha Suresi okunur ve çift tebrik edilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Sadece imam nikahı ile evlilik geçerli midir?
Hayır, geçerli değildir. Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre geçerli evlilik, belediyeler veya yetkili merciler tarafından kıyılan resmi nikah ile kurulur. İmam nikahı, resmi nikahın yanında yapılan ve dini açıdan tamamlayıcı bir merasimdir. Resmi nikah olmadan yalnızca imam nikahı ile birlikte yaşamak hem hukuki hem de dini açıdan ciddi sorunlara yol açabilir.
Nikahı herkes kıyabilir mi? Mutlaka imam mı olmalı?
Fıkhi açıdan nikah akdi, şahitler huzurunda tarafların icap ve kabulüyle gerçekleşir. Bir imam veya din görevlisinin nikaha öncülük etmesi sünnete uygun ve tercih edilen bir uygulamadır. Ancak şartlar sağlandığı sürece, dini bilgisi olan herhangi bir Müslüman’ın rehberliğinde de nikah kıyılabilir.
Nikah kıyılırken mehir zorunlu mudur?
Mehir, erkeğin kadına karşı dinî bir borcudur ve vaciptir. Nikah sırasında konuşulmamış olsa bile nikah geçerlidir; bu durumda örfe göre belirlenen “mehr-i misil” esas alınır. Mehir miktarı tarafların rızasına bağlıdır ve kadının hakkıdır.
Şahit olarak iki kadın yeterli midir?
Hanefi mezhebine göre nikah şahitliğinde en az bir erkek bulunmalıdır. İki erkek veya bir erkek ile iki kadın şahit gereklidir. Şahitlerin Müslüman, akıllı ve ergen olması şarttır.
Nikah gizli kıyılabilir mi?
Nikahın ilan edilmesi sünnettir ve gizli nikah uygun görülmez. Nikah, helal birlikteliğin topluma duyurulmasıdır. Gizli yapılan nikahlar ciddi dini ve sosyal problemlere yol açabilir.
Önemli Uyarılar ve E-A-T (Uzmanlık, Otorite, Güvenilirlik) Vurgusu
- Resmi Nikah Önceliklidir: Bu makalede verilen tüm bilgiler, çiftlerin öncelikle resmi nikah işlemlerini tamamlamış oldukları varsayımıyla hazırlanmıştır. Din İşleri Yüksek Kurulu başta olmak üzere tüm dini otoriteler, kadın ve çocuk haklarının korunması açısından resmi nikahı şart koşar.
- Mezhep Farklılıkları: Temel bilgiler Hanefi mezhebi esas alınarak verilmiştir. Diğer mezheplerde (Şafii, Maliki, Hanbeli) veli izni gibi konularda önemli farklılıklar bulunabilir.
- Dini Danışmanlık: Nikah gibi hayati öneme sahip dini bir konuda, en doğru ve kişiye özel bilgi için mutlaka bir din alimine (müftülüklere, güvenilir ilahiyatçılara) başvurulmalıdır. Bu makale sadece genel bilgilendirme amaçlıdır.
- Kaynak Gösterme: Verilen bilgiler, İslam fıkhının klasik kaynaklarına (Ömer Nasuhi Bilmen’in “Büyük İslam İlmihali” gibi) ve Diyanet İşleri Başkanlığı yayınlarına dayanmaktadır.
İç Link Önerileri: Sitenizde “Nikah Duası”, “Evlilikte İlk Gece”, “Mehir Nedir?” gibi konularda içerikler varsa bu makaleden ilgili yerlere bağlantı verilebilir.
Dış Link Önerisi (Otorite Artırıcı): Okuyucular, daha detaylı ve resmi bilgi için Diyanet İşleri Başkanlığı’nın ilgili sayfalarına yönlendirilebilir.